Van Heinde en Verre: Notities van een terugkomer #71
Vraag me niet waarom, maar laatst moest ik denken aan de rechtervoet van Petrus. Ik zag die bij mijn eerste bezoek aan Rome, zo’n halve eeuw geleden. En dan bedoel ik natuurlijk het standbeeld in de Sint Pieter, dat uit de dertiende eeuw schijnt te stammen. Gelovige bezoekers hebben de rechtervoet van het bronzen beeld zo vaak devoot gekust, dat deze is ‘gesmolten’ tot een gladde klomp. Ik vond dat prachtig, en vind dat nog.
Liefde voor het onvolmaakte, daarmee heeft het voor mij te maken. Omdat ik niet helemaal zeker wist of het ging om de rechtervoet van de apostel, zocht ik die op het internet na. Daarbij stuitte ik op de site van het Nederlandse bedrijf Wivé Techniek. Het plaatst een foto van het bronzen beeld en meldt dat de voet door het kussen ervan is gesleten. En dan: ‘Wivé Techniek is dagelijks bezig met het onderzoeken én voorkomen van dit effect.’
Continuïteit
Kijk, dan heb je het wat mij betreft dus niet begrepen. Wivé zegt te werken met ‘sympathieke mensen’ die verstand hebben van ‘slijtagebescherming’. Dat geloof ik. Als het aan deze sympathieke mensen lag, zouden wij de voet tot in eeuwiger dagen kunnen zoenen, zonder dat dat effect zou hebben op het beeld. Door ‘innovation in uptime’, zo schrijven ze, is er sprake van ‘minder downtime, meer continuïteit.’
Vraag in dat verband gerust waarom ik laatst moest denken aan de rechtervoet van Petrus. Dat kwam zo. Ik had een boeiende, maar bepaald niet gemakkelijke tekst bestudeerd over Arthur Schopenhauer, de filosoof uit de negentiende eeuw wiens denken voor mij, ruim 45 jaar na de eerste kennismaking, nog altijd van grote betekenis is.
Na lezing vroeg ik mij af of ik als zestiger de tekst ‘beter’ begreep dan als twintiger. Ik meen van wel. Na de eerste kennismaking zijn immers duizenden andere teksten gevolgd, maar ook miljoenen leermomenten die je kunt scharen onder de noemer ‘ervaring’. Het leven zelf heeft mijn rechtervoet ontelbare malen gekust. Een geweldige verrijking. Maar de voet is daarmee tegelijkertijd ook een gladde klomp geworden.
Kwieke ouderen
Anders gezegd: winst en verlies gaan samen; ze horen bij elkaar. En wie het geluk heeft om in redelijke gezondheid ouder te worden, moet leren niet alleen de winst, maar ook het verlies te omarmen. Dat dat laatste zo gemakkelijk nog niet is, werd me deze week ook duidelijk uit een interview in NRC. De psychiater Floortje Scheepers vertelt daarin over de ‘hypernerveuze samenleving’, waarin prestatiedruk niet alleen op individueel, maar ook collectief niveau wordt ervaren.
‘Ouderen hebben ook last van prestatiedruk,’ zegt Scheepers tegen verslaggever Bas Blokker. ‘Die denken dat ze als kwieke ouderen op hun e-bikes mee moeten in het steeds hogere tempo van de maatschappij. Hoe meer mensen die norm overnemen, hoe meer mensen daar last van zullen krijgen.’ Het is de dwang van de continuïteitsnorm die de sympathieke mensen van Wivé Techniek ons in overdrachtelijke zin opleggen.
Opdat ‘de rechtervoet’ in oorspronkelijke vorm behouden blijft. Ik begrijp die wens heel erg goed, maar wil toch graag een lans breken voor het verval als esthetische categorie en daarmee voor de kunst van het verliezen. Omhels je innerlijke én uiterlijke gladde klomp. En weet je door het leven eindeloos gekust.
Kees Broere