Van Heinde en Verre: Notities van een terugkomer #64
Je had ‘m zelf en kwam ‘m tegen bij je vrienden. Aan de muur in de keuken, of op de wc. Dat bijzondere, langwerpige formaat. Het glanzende papier met een vuurwerk aan felle kleuren. En natuurlijk de schitterende foto’s van trotse en sterke mensen, die overal vandaan konden komen. De Novib-kalender was je jaarlijkse waaier naar de gedroomde wijde wereld. Plus uiteraard het bewijs van jouw solidaire en kosmopolitische geest.
Hij bestaat nog steeds, zo zag ik online. Jaarlijks worden er zo’n 50 duizend exemplaren van gedrukt, aldus de organisatie die al geruime tijd bekend is als Oxfam Novib. Zouden het er echt zo veel zijn? De eerste editie verscheen ruim vijftig jaar geleden, in een tijd waarin Nederlanders veel minder verre reizen maakten dan nu. De kalenderfoto’s boden een blik op aanlokkelijke, maar voor velen ook onbereikbare bestemmingen.
Insta-selfies
De afgelopen halve eeuw is de waaier naar de wijde wereld voor heel veel mensen werkelijk opengegaan. We hebben ons suf kunnen reizen, op elk continent. In het begin nog met de nodige ontberingen soms, maar tegenwoordig vaak van alle gemak voorzien. En waar reizen vroeger een ‘verdwijntruc’ was, zoals Paul Theroux het noemde, kunnen we nu onze Novib-kalenderervaringen met iedereen onmiddellijk per smartphone delen.
Het is een vorm van reizen waardoor we eigenlijk steeds meer thuisblijven. Van onderdompeling in en overgave aan het andere is minder en minder sprake. Het gaat ons lang niet altijd meer om de blik naar buiten, maar steeds vaker om de blik op onszelf. Zie onze Insta-selfies. Ondertussen zijn de bewoners van onze vroegere verre bestemmingen de nieuwe toeristen in ons eigen land geworden. Ook voor hen gaat de waaier steeds verder open.
Het lijkt zo’n bijzonder gezicht, dat groepje chic geklede, gesluierde en uitbundig opgemaakte jonge vrouwen uit een land in het Midden-Oosten dat in een houten bootje langs de boerderijen en woonhuizen van Giethoorn vaart. Maar dan realiseer je je dat het net zo bijzonder, of net zo gewoon is als een clubje witte toeristen in korte broeken en op slippers, dat zich vergaapt aan het reusachtige beeld van een liggende Boeddha in een plechtige tempel in Bangkok.
Tropische temperaturen
Er is nog een andere reden waarom ‘ver weg’ en ’thuis’ steeds meer op elkaar gaan lijken en steeds dichter bij elkaar beginnen te komen. Dat besef drong afgelopen zondag tot mij door, toen we op bezoek gingen bij lieve vrienden in Nijmegen. We reisden van Amsterdam naar het oosten van Nederland. Met een omweg, want het treinverkeer was in de war. Maar waarom het mij hier gaat: ik was zonder jas van huis vertrokken, ervan uitgaand dat het op elk moment van deze dag en op elke bestemming warm zou aanvoelen.
Die aanname bleek terecht. In Nijmegen was weliswaar geen sprake van tropische temperaturen zoals in de landen die we vroeger alleen kenden van een foto op de Novib-kalender, maar veel scheelde het niet.
Dat voelt vreemd, maar wordt door klimaatverandering dus steeds normaler. Bij het huis van de vrienden gingen we in eerste instantie als vanzelf buiten zitten. Daarom ook zag ik pas later dat binnenshuis behalve fraaie schilderijen nog iets anders aan de muur hangt. ‘Jullie hebben een airco!’ riep ik uit.
Fout. Ze hebben er twee.
Kees Broere