Boekrecensie | Femke Halsema – Burgemeester van Amsterdam
Iedereen lijkt een mening te hebben over de eerste vrouwelijke burgemeester van Amsterdam. Ze wordt geliefd én gehaat, in Amsterdam, Den Haag en ver daarbuiten. Parool-journalisten David Hielkema en Tim Wagemakers kwamen voor dit boek “dichterbij dan ooit” en spraken met meer dan honderd mensen over Halsema, zowel de persoon als de burgemeester.
Het boek volgt Halsema vanaf haar aanstelling in 2018 tot de val van het kabinet-Schoof in 2025. Het opent met het verhaal van de bijzondere WhatsAppgroep Voorwaarts: een informeel klankbord van prominente mannen, onder wie Erik van Bruggen, Hans Anker, Alexander Rinnooy Kan, Patrick Mikkelsen en Jeroen Smit. Dit netwerk ondersteunde Halsema achter de schermen bij haar kandidatuur, met adviezen en kritische vragen. Opvallend is dat geen van hen uit GroenLinks afkomstig was.
Halsema verliet in 2010 haar rol als politiek leider van GroenLinks en de landelijke politiek. Ze wilde weer “lezen, studeren, schrijven – haar denken en spreken opnieuw in balans brengen.” Ze was, zo blijkt uit het boek, nooit een typische GroenLinkser geweest. In de jaren daarna toonde ze weinig bestuurlijke ambitie. Toch lijkt na een eerste verkenning door Rutger Groot Wassink, wethouder in Amsterdam voor GroenLinks, in 2017 een zaadje te zijn geplant. En, zo beschrijven vrienden, als Halsema ergens aan begint, wil ze winnen.
Crises en dilemma’s
In haar eerste jaar als burgemeester schreef De Telegraaf naar verluidt zo’n 325 keer over Halsema. De combinatie van Amsterdam, vrouw, GroenLinks en haar stelligheid zou haar tot een mikpunt van aandacht en kritiek hebben gemaakt. Maar ook haar invulling van het ambt leidde tot opspraak. Halsema trad aan in de voetsporen van de zeer geliefde burgemeester Eberhard van der Laan; de stad was nog in rouw, schrijven Hielkema en Wagemakers. Vanaf dag één was ze veeleisend, eigenzinnig en bereid moeilijke keuzes te maken. Haar eerste jaar wordt samengevat als een periode van “vrijzinnigheid, veiligheid en het vrije woord”.
Het boek beschrijft vervolgens de vele crises en dilemma’s waarmee Halsema geconfronteerd werd en die zij strijdbaar tegemoet trad: van studentenprotesten en het debat over een nieuw erotisch centrum tot Black Lives Matter-demonstraties en de rellen rond de Maccabi-supporters in Amsterdam.
Persoonlijke overtuiging
Wie haar ambtsperiode langs de lat van concrete resultaten legt, komt niet tot een indrukwekkende oogst. Toch is Halsema van betekenis geweest voor de stad, juist door de manier waarop zij het ambt invulde. Met haar betrokkenheid en eigengereidheid maakte zij het burgemeesterschap nadrukkelijk politieker. Een scherpe scheiding tussen de persoon Halsema en haar functie bestaat nauwelijks: zij laat zich niet sturen door adviseurs of woordvoerders, maar treedt op vanuit persoonlijke overtuiging. Dat zorgt voor verwarring bij mensen die met en voor haar werken, maar maakt ook een zeldzame vorm van betrokkenheid zichtbaar. Na de gruwelen van 7 oktober 2023 in Israël benadrukte Halsema herhaaldelijk dat “pijn niet politiek is, verdriet niet politiek is” — een uitspraak die haar bestuursstijl vaak kenmerkt. De deuren van de ambtswoning lijken altijd open te staan voor de Amsterdammer.
Halsema houdt van de stad, en dat vormt de rode draad van het boek. Het biedt zowel een bestuurlijk inkijkje in de dagelijkse realiteit van Amsterdam als een portret van de persoon achter het ambt. Hielkema en Wagemakers zijn kritisch, maar de genegenheid jegens het onderzoeksonderwerp is voelbaar. Het boek eindigt met het vertrek van Wilders, misschien wel haar grootste criticus, uit het kabinet. Halsema is overeind gebleven.
Tessel Kee
David Hielkema en Tim Wagemakers
Femke Halsema, Burgemeester van Amsterdam
Atlas Contact, Amsterdam 2025
304 pagina’s , €24,99
ISBN 9789045051871