Boekrecensie | Niet je dertien-in-een-dozijn autobiografie in verkiezingstijd
Mpanzu Bamenga: Tweede-Kamerlid, mensenrechtenjurist en voormalig activist. Waar ik in de eerste instantie dacht: niet wéér een politicus die in campagnetijd een boek uitbrengt, was ik al snel om. Dit werk is veel meer dan dat: een pleidooi om op te komen voor wat je belangrijk vindt en je niet met een kluitje het riet in te laten sturen.
In 2021 won Mpanzu Bamenga een rechtszaak tegen etnisch profileren door de Nederlandse staat, hij richtte de organisaties Incleaders op voor het promoten van inclusief leiderschap en Human Rights Initiatives voor het bevorderen van de mensenrechten, kreeg de bed-bad-brood-regeling in Eindhoven erdoorheen, werd Kamerlid voor D66, én werd in 2021 benoemd tot mensenrechtenmens van het jaar.
Op de voorkant van zijn autobiografie blinken recensie-zinnen als “Deze man zou het leven van miljoenen Europeanen kunnen veranderen.” Duidelijk, Bamenga is geen dertien in een dozijn politicus. In zijn autobiografie neemt hij je mee op reis door zijn leven, van Kinshasa tot Den Haag. Hoe is hij de mensenrechten-voorvechter geworden die hij nu is?
Het boek opent met zijn persoonlijke ervaring met etnisch profileren door de marechaussee op Eindhoven airport. Terwijl hij fantaseert over de inhoud van de speech die hij op 5 mei, Bevrijdingsdag, op het podium in Zwolle gevraagd is te houden, stopt de marechaussee hem om hem wederom duidelijk te maken: jij bent geen échte Nederlander. De rechtszaak die op deze aanvaring volgt, de worsteling met institutioneel racisme, alsmede het gevoel onlosmakelijk verbonden te zijn met een maatschappij die je constant het gevoel geeft er nooit helemaal deel van te mogen worden, zijn de rode draden die door Bamenga’s boek lopen.
Eeuwig doorzetten
Het verhaal barst van de pakkende anekdotes, geschreven in heldere en soms net te makkelijke taal. De één hartverwarmend, de ander hartbrekend, maar samen maken ze de complexiteit van de migrantenervaring in Nederland glashelder. De innige vriendschappen uit de azc’s, warme herinneringen aan het ontwikkelen van een gezamenlijke taal met kinderen uit alle hoeken van de wereld, en de goedheid van mensen die te hulp schieten. Maar ook constante onzekerheid, kwetsbaarheid, armoede en afwijzing: het komt allemaal aan bod. En niet op de laatste plaats geeft Bamenga beschrijvingen van racisme die voor veel lezers confronterend zullen zijn. Ja, het bestaat ook hier in Nederland. Samen maken de anekdotes het belang helder van eeuwig doorzetten, hoe moeilijk soms ook, en altijd in jezelf blijven geloven.
Waar in de eerste helft van het boek zeer levendig wordt verteld, heeft Bamenga verderop in het verhaal soms de neiging om een opsomming van tegenslagen en successen te geven. Verveeld raak je als lezer echter niet, want de meest uiteenlopende personen komen voorbij. Van Mark Rutte tot schooldocenten, met een groot of klein gebaar dragen zij allemaal bij aan Bamenga’s levensloop. Het creëert het besef dat je een enorme invloed kan hebben op andermans leven, en die invloed goed moet in zetten.
Samengevat, verwacht geen literair hoogtepunt, maar laat je meeslepen door de indrukwekkende ervaringen en levenslessen van Bamenga. En kijk een beetje om naar je medemens. Want het onrecht in onze samenleving is nog lang niet geweken.
Sarah Noyon
Mpanzu Bamenga
Dromen van mijn zus
Uitgeverij Ambo Anthos, Amsterdam, 2025
256 pagina’s, €21,99
ISBN 9789026362118