Boekrecensie | De nuchtere crisismanager uit het Noorden
In ‘Het kon minder – de lessen van Johan Remkes’ nemen Thijs Broer en Peter Kee de lezer mee in de levensloop van deze nuchtere Groninger met een politiek cv van jewelste. Het boek is niet alleen een opsomming van carrièrestappen; het is een ode aan een man die een zeldzaam onafhankelijke positie wist te verwerven in de Nederlandse politiek.
De vorming van Remkes begint op de plek waar zijn wieg stond. ‘Zijn’ provincie, Groningen, loopt als een rode draad door zijn carrière. Die carrière voert door zowel lokaal, regionaal als nationaal bestuur, en geeft daarmee ook een mooi inkijkje in de verhoudingen tussen de drie. Door steeds een nieuwe crisis te managen zien we de liberaal langzaam maar zeker aan de weg timmeren. We leren dat bestuurlijke ervaring én connecties op alle niveaus essentieel kunnen zijn om Den Haag goed te begrijpen en bedienen.
Remkes treedt op als bemiddelaar in talloze politieke stormen: van de gasproblematiek in Groningen en de overstromingen in Limburg, tot aan het formeren van Rutte IV. Het boek brengt interessante onderlinge intriges. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de gespannen verhoudingen tijdens het formeren van Rutte IV, of aan de botsende belangen tijdens de stikstofonderhandelingen. De situaties worden nuchter beschreven, zonder sensatiebelust te worden. Ook proberen Broer en Kee in hun beschrijving een gezonde balans tussen de feitelijke gebeurtenissen en de persoonlijke beweegredenen van Remkes te houden. Dat zorgt ervoor dat het boek niet voelt als politieke achterklap, maar je gaat je als lezer wel afvragen of er niet meer achter die Noordelijke nuchterheid zit. De enige momenten waarop we meer lijken te leren over de emotie achter de man is namelijk als het over, jawel, Groningen gaat. Verder is kritiek of reflectie op Remkes zelf ook nogal schaars in het boek. De lezer mag hierbij zelf bepalen of de auteurs bewust een uitermate waarderende toon kiezen, of dat zij hem misschien soms ook te weinig kritisch hebben benaderd.
Te midden van populisme en politieke onstuimigheid profileert Remkes zich in elk geval als iemand die de rust bewaart, de tijd neemt om te luisteren, en dan pas een besluit neemt. Die besluiten zijn niet altijd het meest populair, maar wel gericht op de langere termijn en het algemeen belang. De voornaamste lessen lijken dan ook te zijn: luister goed en oprecht naar de mensen, maar durf ook te zeggen waar het op staat. Én: wees kritisch op je collega’s, maar ga respectvol met elkaar om. En zo overheerst de verbroederende oplossingsgerichtheid in het boek, als Remkes na een crisis weer een sigaretje opsteekt en een biertje drinkt met zijn concullega’s in de kroeg. Misschien kunnen politici vandaag de dag daar nog iets van leren; een fel debat afsluiten met een stukje ouderwetse, pragmatische gezelligheid.
Fierke Koolen
Peter Kee & Thijs Broer
Het kon minder – de lessen van Johan Remkes
Uitgeverij Pluim, Amsterdam, 2025
232 pagina’s, €24,99
ISBN 9789493420601