Boekrecensie | de Machtscode
Het spel om de knikkers op de achtergrond
Kunstmatige intelligentie (AI) is bijna niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Het zit in je mailbox op je werk, geeft antwoord als je googelt op een kwaaltje, en helpt je met het schrijven van een moeilijk mailtje of appje. Nooit drong een nieuwe technologie zich sneller tot in de haarvaten van alles waar wij ons als mensen mee bezig houden.
Goed nieuws, zou je denken. Al die tools en oplossingen van OpenAI, Anthropic en Google maken het leven gemakkelijker, je werk sneller en technologische mogelijkheden nog eindelozer. Kortom: onze productiviteit groeit en techbedrijven blijven ons verbazen met nieuwe snufjes, betere modellen en nieuwe features.
Achter de schermen wordt de democratie echter afgebroken, zo betoogt oud-D66-Europarlementariër Marietje Schaake in haar nieuwe boek, of ‘pamflet’, De Machtscode: Hoe de onzichtbare belangenstrijd achter AI onze democratie bedreigt. In het boek ontleedt Schaake de logica achter het internationale spel om de knikkers dat – op de achtergrond – op volle toeren draait.
Het betoog van Schaake legt op overtuigende wijze de koppeling tussen de beslissingen en gedragingen van de techbro’s in Silicon Valley en de verschillende manieren waarop de razendsnelle opkomst van AI een bedreiging vormt voor ons politieke systeem.
Het beeld dat zij schetst is ontluisterend, en raakt hier en daar zelfs aan het apocalyptische. Klimaatverwoesting om verschillende AI-gerelateerde redenen, techgiganten die trots verkondigen dat ze dankzij AI veel van hun eigen personeel kunnen ontslaan en een dieper wordende kloof tussen arm en rijk. Maar het meest afschrikwekkende is de impact op onze politieke samenleving: de manier waarop met AI wordt omgegaan dreigt deze voorgoed ingrijpend te veranderen.
Ook de wereld van public affairs wordt niet gespaard door AI, betoogt Schaake. Ze schetst een beeld van AI-gedreven lobby-agents die op microniveau en realtime op precies de juiste knopjes weten te drukken om politici te beïnvloeden. Wie dit soort ‘tools’ bij uitstek in handen heeft? De vraag stellen is ‘m beantwoorden.
Maar gelukkig is er hoop. Schaake vindt die vooral bij overheden, met name de EU. Met de juiste maatregelen, regels en investeringen is het mogelijk een antwoord te geven op deze ontwikkelingen en de AI waarde voor ons te laten creëren, in plaats van andersom.
Conclusie: In een tijd waarin de ontwikkelingen op het vlak van AI-innovatie razendsnel gaan, duidt De Machtscode op overtuigende wijze de situatie anno medio 2026. Een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in het snijvlak van technologie en democratie.
De Machtscode
Marietje Schaake
De Correspondent
176 pagina’s, €16,-
ISBN 9789493254855