Na de zomer presenteren de politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s. De afgelopen maanden discussieerden deze partijen over het al dan niet laten doorrekenen van hun plannen door het Centraal Planbureau (CPB). Laura van Geest, directeur van het CPB, betichtte partijen daarop in de Volkskrant van luchtfietserij. Volgens onderzoekscolumnist Tom-Jan Meeus van NRC Handelsblad gaat het in de politiek überhaupt meer over wat wat politici zeggen, dan over de daadwerkelijke opbrengsten van het beleid.  In een tijd van ‘fact-free politics’ ontstaan er kansen voor wetenschappers in de politieke arena.

In complexe politieke vraagstukken beginnen oplossingen pas echt interessant te worden zodra de wetenschap zich roert. Zodra de deuren van de ivoren torens opengaan en er in plaats van reflecties, concrete voorstellen naar buiten komen. Van wetenschappers mag worden verwacht dat hun bijdrage doordacht en genuanceerd is. Vaak zijn wetenschappers ook eerder geïnteresseerd in resultaten dan ideeën, wat het beleid door middel van evaluaties alleen maar ten goede komt.

Het overbruggen van de kloof
De kloof tussen politici en wetenschappers is echter groot. Waar een oplossing voor een politicus in een soundbite te vatten moet zijn, is voor een wetenschapper een doorwrocht essay vaak het minimale vereiste. Wetenschappers kunnen zich ‘gebruikt’ voelen als er uit hun betoog wordt geknipt en geplakt. Politici kunnen zich daarentegen ‘bedrogen’ voelen als gefinancierd wetenschappelijk onderzoek niet toepasbaar is in de praktijk. Hoe deze kloof te overbruggen?

Vluchtelingen als motor voor regionale ontwikkeling
Deze logica is eveneens toe te spitsen op het vraagstuk van migratie. Legio aan mogelijke oplossingen in het vluchtelingendebat, maar resultaat? Het valt nog te bezien. Een nieuwe ontwikkeling in het debat is het plan dat is ontwikkeld door migratiewetenschappers Alexander Betts en Paul Collier, van de Universiteit van Oxford. Zij pleiten in het blad Foreign Affairs voor Speciale Economische Zones (SEZ’s) nabij vluchtelingenkampen in Jordanië. In deze zones kunnen vluchtelingen werken, leren en zich zo ontwikkelen tot de oorlog in hun land van oorsprong voorbij is. De zones zouden industrialisering en technologische ontwikkeling in de gastlanden stimuleren. Vluchtelingen worden op deze manier een kans, in plaats van een last, zo stellen de auteurs.

Premier David Cameron van het Verenigd Koninkrijk, Koning Abdullah van Jordanië en de Wereldbank hebben hun steun uitgesproken voor het project. Deze zomer start er een pilot bij het vluchtelingenkamp Zataari in Jordanië, waar 150.000 vluchtelingen worden opgevangen. Europese bedrijven zullen moeten investeren in deze zones om de werkgelegenheid en de ontwikkeling van deze gebieden te stimuleren. De Europese markt dient daarbij de verkoop van goederen, geproduceerd door deze vluchtelingen, te accepteren op haar markt. Men kan zich afvragen of deze zones niet simpelweg goedkope productieplaatsen zijn voor Europese bedrijven. En of de vrijheid van vluchtelingen door deze zones niet juist wordt beperkt, in plaats van verruimd. Want wat als een vluchteling een bedrijf opzet en naar Europa wil reizen voor zaken? Is hij dan een vluchteling, een ‘economische migrant’ of een zakenman?

Kansen voor de lobby
Alexander Betts begrijpt de kritiek op zijn plan. “It is not the perfect solution; it is a pragmatic step”, zo stelt hij in een reactie. Dat is dan ook de grootste les die door wetenschappers en politici uit deze casus kan worden getrokken. Zelfs in één van de meest complexe vraagstukken van deze tijd is het mogelijk om in relatief korte tijd een vergaande pilot op te zetten. De resulaten zullen uitwijzen of er van een oplossing daadwerkelijk sprake is. De pilot toont echter wel de kracht aan van de samenwerking tussen wetenschappers en politici om gezamenlijk vraagstukken op te lossen.

Succesvolle samenwerking vraagt politici om over de langere termijn na te denken en over oplossingen die pas na de verkiezingen hun vruchten afwerpen. Het vraagt wetenschappers om actief deel te nemen aan het politieke debat, op zoek naar duurzame oplossingen. Wetenschapscommunicatie is de eerste stap om vruchtbare samenwerking met de politiek te realiseren. De kersverse hoogleraar wetenschapscommunicatie Ionca Smeets biedt in haar oratie aan de Leidse Universiteit alvast tips zeven lessen. Laat public affairs professionals in de wetenschap deze punten alvast in de oren knopen!

Klaas Gommers

Comments are closed.